Κυριακή, 27 Ιανουαρίου 2019

Λευκωσία: Λεύκωμα για την συλλογή έργων τέχνης της πρεσβείας της Ελλάδος



Η πρεσβεία της Ελλάδος στην Κύπρο εξέδωσε ένα καλαίσθητο λεύκωμα, στο οποίο περιλαμβάνονται τα 150 έργα τέχνης της συλλογής της. Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αποτελείται από έργα Κυπρίων καλλιτεχνών, ενώ υπάρχουν και έργα καλλιτεχνών από την Ελλάδα.

Η συλλογή άρχισε να δημιουργείται το 1960 και εμπλουτίστηκε σταδιακά. Οι σημαντικότεροι σταθμοί στη δημιουργία της συλλογής είναι δύο:

Α) η περίοδος μετά το 1974, όταν της ελληνικής Ππρεσβείας ηγείτο ο αείμνηστος πρέσβης Μιχάλης Δούντας. Κατά τη διάρκεια της θητείας του αγοράστηκε το μεγαλύτερο μέρος των έργων τέχνης των Κυπρίων καλλιτεχνών. Σε μια δύσκολη εποχή, ο Μιχάλης Δούντας, διευρύνει ακόμη περισσότερο τις βαθιές σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου και στον πολιτιστικό τομέα, στρέφοντας την προσοχή του και ενισχύοντας τους Κυπρίους καλλιτέχνες, οι οποίοι βιώνουν έντονα τις συνέπειες της εισβολής, όπως και το σύνολο του Κυπριακού Ελληνισμού.

Β) το έτος 1986, προστίθεται στη Συλλογή της πρεσβείας το σύνολο των έργων, τριάντα οχτώ τον αριθμό, του αποβιώσαντος Σολωμού Φραγκουλίδη, ο οποίος δώρισε τα έργα αυτά « ...στη χώρα των ωραίων ιδανικών που αντιπροσωπεύει, η Ελλάδα, δια την στοργή που μου εφανέρωσεν εκ νεότητός μου». Ο ίδιος είχε γράψει χαρακτηριστικά: «Υπάρχουν μερικά χρέη που δεν μεταβιβάζονται. Είναι τα ηθικά χρέη. Τέτοιο χρέος έχω στην Ελλάδα.»

Ο Σολωμός Φραγκούδης σε ομιλία του, στην έκθεση έργων του το 1977, στη Γκαλερί «ΖΥΓΟΣ 2» στη Λευκωσία, μίλησε με ιδιαίτερη συγκίνηση και θαυμασμό για τα όμορφα χρόνια που έζησε στην Ελλάδα της Μικρασιατικής Καταστροφής, του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου και της Κατοχής, αλλά και των ηθικών αξιών και ιδανικών. Εκεί απόλαυσε απλόχερα αυτό που έχουν να του προσφέρουν οι φίλοι και οι γνωστοί του. Και αυτό δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από τη φιλία, την αγάπη, τη στοργή. Η ελληνική Πολιτεία του παραχώρησε τιμητική σύνταξη. Για όλα αυτά αισθάνθηκε ένα ηθικό χρέος προς την Ελλάδα, όπως δημόσια δήλωσε. Είναι αυτό το ηθικό χρέος που τον ώθησε να αφήσει ό,τι απέμεινε από το έργο του, στην Ελλάδα.

Ο πρεσβευτής της Ελλάδος στη Λευκωσία Ηλίας Φωτόπουλος, μιλώντας κατά την παρουσίαση του λευκώματος, που έγινε στην πρεσβευτική κατοικία, τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι «η συγκρότηση της συλλογής αποδεικνύει τη σταθερή στάση που έχει η Ελλάδα απέναντι στα παιδιά της όπου και να βρίσκονται. αλλά και τη σταθερή ανταπόδοση της αγάπης των παιδιών της, σε κάθε δύσκολη στιγμή».

Όπως ανέφερε ο κ. Φωτόπουλος, κατ΄ αρχήν φαίνεται μεταξύ της αγοράς έργων από τον Μ. Δούντα και της δωρεάς από τον Σ. Φραγκουλίδη, ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές μεταξύ τους περιπτώσεις, αλλά κοινός τόπος και των δύο και συνεκτικό στοιχείο είναι η πρεσβεία της Ελλάδας στην Κύπρο. «Νομίζω όμως ότι αυτά τα δύο γεγονότα μόνο τυχαία δεν μπορούν να χαρακτηριστούν. Γιατί πίσω από αυτό υπάρχει μια κοινή σταθερά, η οποία παραμένει αναλλοίωτη εδώ και χρόνια. Αυτή η σταθερά δεν είναι άλλη από τους ακατάλυτους αδελφικούς δεσμούς που συνδέουν Ελλάδα και Κύπρο», επεσήμανε ο κ. Φωτόπουλος. Επίσης, σημείωσε ότι «είναι μια σχέση ζωντανή που εκφράζει έντονα την αγάπη και τη φροντίδα στις δύσκολες στιγμές που προκύπτουν και στις δύο πλευρές». Για όλα αυτά «έχω κάθε λόγο να αισθάνομαι υπερήφανος», κατέληξε ο Έλληνας πρέσβης.

Η καταγραφή και τεκμηρίωση της συλλογής, καθώς και η έκδοση του λευκώματος επιτεύχθηκε με τη χορηγία της ΕΚΟ Ελληνικά Πετρέλαια Κύπρου. Τη συγγραφή των κειμένων ανέλαβε η ιστορικός τέχνης, Ελένη Νικήτα. Η φωτογράφιση των έργων έγινε από τον Χρήστο Αβραμίδη. Το λεύκωμα εκδόθηκε από τις εκδόσεις «ΕΝ ΤΥΠΟΙΣ» και στοιχειοθετήθηκε στο τυπογραφείο Λοϊζίδη.

Η ιστορικός τέχνης, Ελένη Νικήτα, συγχάρηκε τον πρέσβη Ηλία Φωτόπουλο και την σύζυγό του, Γιούλα Φωτοπούλου, η οποία, όπως είπε η Ελένη Νικήτα, «με ιδιαίτερο ζήλο και αγάπη» πρόσφερε κάθε δυνατή βοήθεια ώστε να φέρει με επιτυχία εις πέρας το σοβαρό εγχείρημα.

Σύμφωνα με την Ελένη Νικήτα τα 122 έργα φιλοτεχνήθηκαν από Κύπριους καλλιτέχνες και τα 28 από Ελλαδίτες.

Από τα πορίσματα της έρευνας της Ελένης Νικήτα προκύπτει ότι η σημαντική συλλογή έργων τέχνης της ελληνικής πρεσβείας άρχισε να συγκροτείται αμέσως μετά την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, αν και, σημείωσε, το πρώτο έργο, μια τοπιογραφία του Τηλέμαχου Κάνθου, αγοράσθηκε από το ελληνικό προξενείο, στις 28 Απριλίου 1959. Το γεγονός ότι η αγορά έργων τέχνης από την ελληνική πρεσβεία συνδέεται με την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας δηλώνει, ανέφερε η Ε. Νικήτα, «τη θέληση της Ελλάδας, που εκδηλώθηκε παντοιοτρόπως, για στήριξη της πολιτιστικής ζωής και δημιουργίας της νεοσύστατης τότε Κυπριακής Δημοκρατίας». Όσον αφορά, συνέχισε, την εικαστική δημιουργία, αυτό είναι εμφανές από δύο εμβληματικές εκθέσεις που διοργανώθηκαν στην Κύπρο με πρωτοβουλία και στήριξη της πρεσβείας της Ελλάδας, ελάχιστους μόνο μήνες μετά τη δημιουργία του κυπριακού κράτους. Η πρώτη σημαντική έκθεση οργανώθηκε στην Πινακοθήκη Αμμοχώστου και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Λευκωσία, στο Κυπριακό Μουσείο. Περιελάμβανε 53 έργα δέκα εκ των σπουδαιότερων Ελλήνων ζωγράφων: Έτσι το κυπριακό κοινό είχε για πρώτη φορά την μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει και να θαυμάσει έργα των Γουναρόπουλου, Κοντόπουλου, Νικολάου, Μόραλη, Σπυρόπουλου, Μαυροΐδη, Τσαρούχη, Γκίκα, Μαραγκοπούλου.

Στη συνέχεια, τον Μάρτιο του 1961, η Κύπρος υποδέχθηκε ένα κορυφαίο εικαστικό γεγονός: 76 μουσειακά έργα 33 κορυφαίων, ιστορικών καλλιτεχνών, από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης της Ελλάδας. Μεταξύ τους οι Βολανάκης, Βρυζάκης, Γαλάνης, Γύζης, Ιακωβίδης, Κουνελάκης, Λύτρας, Μαλέας, Πανταζής, Παρθένης, Παπαλουκάς, Σαββίδης, για να αναφέρω μόνο μερικούς. Παράλληλα, πάντοτε με πρωτοβουλία και στήριξη της ελληνικής πρεσβείας προωθήθηκαν και ατομικές εκθέσεις καλλιτεχνών, τόσο Κύπριων στην Ελλάδα, όσο και Ελλαδιτών στην Κύπρο. Για παράδειγμα, το 1960, η Αθηνά Ταρσούλη έρχεται στην Κύπρο και ο Γεώργιος Πολυβίου Γεωργίου εκθέτει στην Αθήνα. Επίσης, η Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας ανοίγει τις πόρτες της και φιλοξενεί μεγάλη αναδρομική έκθεση του Διαμαντή. Η κ. Νικήτα σημείωσε και το γεγονός ότι η κυπριακή κυβέρνηση όρισε ως συμβούλους για εικαστικά θέματα τον Τώνη Σπητέρη και αργότερα του Αλέξανδρο Ξύδη.

Το λεύκωμα

Το λεύκωμα για τη συλλογή αποτελείται από ένα εισαγωγικό κείμενο, φωτογραφίες όλων των έργων με τα στοιχεία τους και τα βιογραφικά των καλλιτεχνών. Το κείμενο αναφέρεται ξεχωριστά στη συλλογή έργων Κυπρίων καλλιτεχνών, στη δωρεά του Σολωμού Φραγκουλίδη έργων του στο Ελληνικό Δημόσιο και στη συλλογή έργων καλλιτεχνών από την Ελλάδα.

Σύμφωνα με την ιστορικό τέχνης, Ελένη Νικήτα, το λεύκωμα φέρνει στο φως πολλά άγνωστα στο κοινό έργα, συμβάλλοντας έτσι στην πληρέστερη γνώση της τέχνης των περιόδων κατά τις οποίες δραστηριοποιήθηκε περισσότερο η ελληνική πρεσβεία.

Όσον αφορά τη συλλογή έργων Κυπρίων καλλιτεχνών, τα περισσότερα, επειδή αποκτήθηκαν τις δεκαετίες του 1960 και 1970, σε αυτή εκπροσωπούνται κυρίως καλλιτέχνες της πρώτης γενιάς και της γενιάς του Μεσοπολέμου, δηλαδή καλλιτέχνες που γεννήθηκαν μεταξύ των ετών 1885 και 1940, οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν ιδιαίτερα τις συγκεκριμένες αυτές δεκαετίες. Όπως τεκμαίρεται και από τα έργα της συλλογής, οι ζωγράφοι επικέντρωσαν τη θεματογραφία τους στο φυσικό ή δομημένο τοπίο, με ή χωρίς την ανθρώπινη παρουσία, καθώς και στην καθημερινή και εθιμική ζωή των ανθρώπων. Εκφράστηκαν δε κατά κύριο λόγο με μια παραστατική, αφηγηματική εικαστική γλώσσα. Στη συλλογή συμπεριλαμβάνονται μερικά εμβληματικά έργα των καλλιτεχνών αυτών, όπως τα έργα «Στο Πανηγύρι της Παναγίας του Άρακα» του Αδαμάντιου Διαμαντή, «Η Παναγία Κανακαριάς» του Γεώργιου Πολ. Γεωργίου, το έργο «Στέγες στην ΄Αλωνα» του Τηλέμαχου Κάνθου ή το έργο «Η τιμή της Γυναίκας» του Μιχαήλ Κάσιαλου.

Από τους καλλιτέχνες της επόμενης γενιάς, ή όπως επικράτησε να αποκαλείται, της Πρώτης Γενιάς της Ανεξαρτησίας, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό γλυπτό της πρώτης γυναίκας γλύπτριας, της Παυλίνας Παυλίδου, όπως και άλλων καλλιτεχνών, οι οποίοι τη δεκαετία του 1960, εισάγουν στην κυπριακή τέχνη το νέο πνεύμα της έρευνας και της τέχνης δίχως εθνικά σύνορα. Τέτοια σημαντικά έργα είναι αυτά του Χριστόφορου Σάββα, του Στέλιου Βότση, του Στας Παράσχου, του John Corbidge, του Νίκου Κουρούσιη, του Γιώργου Σκοτεινού, του Ανδρέα Χαραλαμπίδη, του Ανδρέα Λαδόμματου, του Κώστα Ιωακείμ, της 'Αννας Ρώσση, της Βέρας Γαβριηλίδου-Χατζηδά, του Γιώργου Κυριάκου. Στη συλλογή συμπεριλαμβάνεται και ένα έργο της γνωστής Τουρκοκύπριας ζωγράφου Aylin Orek, το οποίο προφανώς αγοράσθηκε από έκθεσή της το 1969. Η αγορά του έργου της Orek από την Ελληνική Πρεσβεία, επεσήμανε η Ελένη Νικήτα, «αποτελεί απόδειξη της θέλησής της να στηρίξει όχι μόνο τους Ελληνοκύπριους αλλά και τους Τουρκοκύπριους καλλιτέχνες».

Τα έργα των καλλιτεχνών αυτών τεκμηριώνουν την τάση προς την διερεύνηση καινούριων εικαστικών λεξιλογίων και ιδιαίτερα την πορεία προς την αφαίρεση, που ακολούθησαν καλλιτέχνες που επέστρεψαν στην Κύπρο τη δεκαετία του 1960, μετά την αποπεράτωση των σπουδών τους στο εξωτερικό, πορεία την οποία σταμάτησε, το 1974, η τουρκική εισβολή. Όπως διαπιστώνεται και από έργα της συλλογής, οι καλλιτέχνες, για να εκφράσουν τις νέες πραγματικότητες στο νησί, αρχίζουν να εισαγάγουν στο έργο τους παραστατικά και συμβολικά στοιχεία. Η ελληνική πρεσβεία έχει στη συλλογή της ένα από τα σημαντικότερα έργα που έγιναν τότε, το έργο «Σπουδή για τον Πενταδάκτυλο» του 1976 του Στέλιου Βότση. Επίσης, τρία χαρακτικά του 1974 και 1975 του Λευτέρη Οικονόμου που απεικονίζουν σκηνές από τον ξεριζωμό και την προσφυγιά.

Στη συλλογή συμπεριλαμβάνεται και μικρός αριθμός έργων νεότερων καλλιτεχνών που γεννήθηκαν μεταξύ 1943-1954, όπως των Ανδρέα Καραγιάν, Κίκου Λανίτη, Σούλας Λειψού-Γιάγκου, Άντη Παρτζίλη, Μαρίας Δωρίτη, Γιώργου Νικολαΐδη, Κυριάκου Λύρα και Χαμπή.

Εξαιρετικής σημασίας είναι η συλλογή 41 έργων του Σολωμού Φραγκουλίδη. Πρόκειται για μερικά από τα σημαντικότερα έργα του ζωγράφου που σκιαγραφούν την καλλιτεχνική του πορεία από τα χρόνια των σπουδών του μέχρι το θάνατό του και περιλαμβάνουν όλες τις θεματογραφικές περιοχές με τις οποίες ασχολήθηκε: Το τοπίο τις προσωπογραφίας, τις νεκρές φύσεις, τις συνθέσεις και τις αγιογραφίες.

Μεταξύ τους συμπεριλαμβάνονται σπάνια σχέδια του ζωγράφου, μερικές από τις ωραιότερες τοπιογραφίες, νεκρές φύσεις και προσωπογραφίες του. Επίσης, και οι σημαντικότερες τρεις μεγάλες συνθέσεις του: Τα έργα «Αναφορά», «Ο Βρυκόλακας» και «Οι Πρωτόπλαστοι».

Η συλλογή έργων καλλιτεχνών από την Ελλάδα είναι η μικρότερη σε αριθμό. Όμως μεταξύ των 28 έργων που περιλαμβάνει, υπάρχουν έργα πολύ σημαντικών καλλιτεχνών, όπως του Αγήνωρα Αστεριάδη, της Αθηνάς Ταρσούλη, του Σπύρου Βασιλείου, του Τάσσου, του Κωνσταντίνου Γραμματόπουλου, του Δημήτρη Περδικίδη, του Γιάννη Γαΐτη, του Παναγιώτη Τέτση, και του Δημήτρη Γέρου.

matrix24.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου